Na regen komt zonneschijn!

Reisverslag Kenia

23 september - 17 oktober 2019

Eerst even wat achtergrond informatie. De reis vindt plaats in twee etappes. Anna en Cees vertrekken op 23 september en de ‘anderen’: Jan, Clazien, Kees, William en Karin, in willekeurige volgorde, vertrekken op 8 oktober.

Maandag 23 september

We beginnen dus op maandag 23 september 2019. De start is voortvarend. Wij (Anna en Cees) worden om 16.15 uur opgehaald door Jeroen (zoon van). Keurig op tijd op Schiphol, inchecken een makkie, dus snel aan de koffie met een saucijzenbroodje. Uiteraard alle vrolijke berichten gelezen die iedereen ons heeft toegestuurd.

De reis verloopt voorspoedig, voor zover dat kan, want het blijft een hele zit in zo’n vliegtuig.

Dinsdag 24 september

In Nairobi vliegen we als het ware door de douane. Dus we hebben tijd in overvloed om de overtocht naar terminal D1 te maken.

Om 09.00 uur aankomst in Mombasa en daar is hij dan …. James. Na een hartelijke begroeting op weg naar Ukunda. Ook al is de weg vanaf het vliegveld iets verbeterd, rijden door Mombasa blijft een zootje. Je ziet echt dat ze bezig zijn, maar wel op z’n Keniaans (Chinees?). Onder weg water gehaald en naar Morning Star. Ontvangst is weer allerhartelijks. Slokje uiterst zoete sinaasappelsap (met een wat chemisch smaakje). In checken, koffers naar A6 en settelen maar. Anna heeft weer alles onder controle, want echt alles zit weer in de koffers. Na het diner een rondje kaarten. Dramatisch voor de een, maar leuk voor de ander. Maar voor wie? Op tijd naar bed, want er valt wel enige slaap in te halen, al schijnt dat moeilijk te zijn. Maar we proberen het gewoon.

Woensdag 25 september

Ons eerste ontbijt: koffie, geroosterde broodjes, een sapje, twee medium eitjes en een spanish omelet. Zal de meeste als ‘muziek’ in de oren klinken. Onze taxi is iets te vroeg. James rijdt ons deze week niet. Hij is druk met T4T en vanaf maandag 30 september weer

beschikbaar voor ons. Maar wij passen ons naadloos aan, dus we zijn lekker op tijd onderweg. Eerst naar Manda. Uiteraard een zeer fijne ontvangst door Mary. Lekker bakje koffie en bijpraten natuurlijk. Vervolgens een rondje gelopen over de compound. De studenten van Mr. Mark (masonary) zijn druk bezig met de aanleg van een aantal parkeerplaatsen. Ziet er indrukwekkend uit, dus mocht er ooit een minister langs komen, dan kan hij/zij de auto mooi tussen de bloemetjes parkeren. Niet alle studenten zijn aanwezig. In totaal heeft de school 177 studenten. De studenten van hairdressing en mode en kleding zijn in grote getale aanwezig en zijn lekker bezig onder de bezielende leiding van hun docent. De studenten van Mr. Mark hebben tevens onder zijn bezie-lende leiding een kantine gemetseld waarin een verkooppunt en een Mpesa punt moet komen. Mpesa zodat de studenten geld kunnen opnemen. Md Mary wil niet dat de studenten rondzwerven en zeker de meisjes niet. Het lokaal van Mr. Edwin (electric) is angstvallig leeg.

Tijdens de rondgang blijkt dat de watervoorziening nog steeds een lastig ‘item’ is. De dakgoten van het ‘hoofdgebouw’ zien er prima uit. De kraan van de tank lekt als een gieter, maar ‘gelukkig’ staat er wel een opvangbak onder, maar die stroomt over. Mijn advies om de tanks af te sluiten, is helaas niet opgevolgd, maar de tijd zal het leren. Ik heb het in ieder geval Mr. Mark weer verteld. De dakgoten van het ‘oude worklokaal’ zijn echt aan onderhoud toe. Ook de dakgoten van de hostel zijn verre van goed bruikbaar. Sterker noch, onbruikbaar. Een aansluiting op een watertank is toch wel het laatste wat je moet doen. De watertank achter de hostel is af, dus dat belooft weer wat goeds.

De schooltuin is geen succes. Het ontbreekt studenten en docenten om hier energie in te steken. Men heeft geen zin in geploeter in de grond. Jammer, een gemiste kans.

Rond 13.00 uur naar Mwangwei. Onze taxichauffeur is vast en zeker goed uitgeslapen, want hij heeft tijdens ons bezoek aan de school achterin de auto geslapen.

Wat het eerst in het oog valt is de bouw van de nieuwe nursery. Ik ben een beetje verrast met de manier waarop er wordt gebouwd. Maar als de eerste dakplaten en keurig netjes op liggen, neemt het vertrouwen weer toe. Dit gaat wel goedkomen.

Met Tom een rondje gemaakt. Tijdens dit rondje is het begrip ‘business-model’ heel wat keren gevallen. Een voorbeeld: twee plots met watermoeloenen. Opbrengst 2100 kilo. Prijs voor 1 kilo is 10 shilling (=±10 cent). Totaal dus 210.00 Ksh. Het kost twee maanden de tijd op watermeloenen te telen. We hebben het dan ook even over de kosten: zaad kopen, water geven enz. Wat blijft er dan van over (andere inkomsten waren er niet in die maand)?

Nog steeds verbouwt Tom twee okra’s op 5 cm2.

Tom heeft twee tomatenvelden staan. Een klein veldje met Kilele tomaten en een plot met lokale tomaten. Veel tomaten zien eruit alsof ze nodig geoogst moeten worden, maar dat gebeurt niet. Een veld met sukuma’s (ziet er goed uit) en het mooiste veld is het veld met de bijna 2000 pili-planten. Keurig in rijtjes en op ruggen, staan de planten er prima bij. Er zijn wat open plekjes. Heeft Tom misschien nog wat reserve plantjes? Nee! Jammer. Maar Tom heeft vlak voor de koffiekamer nog een leuk plekje gevonden voor wat pili’s. Onder de boom van Nick. Alsof er op de tuin niet voldoende plek is voor ….. Tom geadviseerd om enige planten over te zitten (inboeten), zodat de rijen op de akker weer gesloten zijn. Planten zijn net als mensen, ze houden van elkaars gezelschap. Moet Tom om lachen.

James heeft ervoor gezorgd dat de watertank van de tweede waterbron is geplaatst. Nog niet aangesloten, maar er worden dus vorderingen gemaakt.

Op tijd naar ‘huis’, want Anna wil nog even zwemmen. ligt de chauffeur weer te slapen! James komt langs om 17.00 uur. Belangrijk gesprek met James over de tuin. James zal zorgen dat de tweede watertoren aangesloten gaat worden. Ook een oriënterend gesprek over de toekomst van de tuin, bijvoorbeeld over het eigenaarschap.

Diner, kaarten (nu met een andere ‘dramatische’ volgorde). Of te wel 1-1 en Lekker slapen.

Donderdag 26 september

Lekker ontbijt (eitjes zijn beter dan de eerste keer!) Zelfde chauffeur, trays mee. Het heeft vannacht stevig geregend (net als de vorige nacht overigens). Anna gaat naar Manda, onderweg neemt ze Tom mee, want die moet voor zijn moeder een klusje opknappen op de school van een broer in Lunga Lunga.

Ik ben begonnen met het enigszins ordenen van het materiaalhok. Roept hier en daar wel wat vragen op. Is alles er nog wel?

Het ontwaren van de vele draden, draadspanners enz. kost mij enige uren. Op de tuin zijn twee mensen bezig met het schoon maken van een plot voor de okra’s.

Tom heeft het doek van de eerste black shade gehaald, want deze willen we gaan restau-

reren. Er hangen nog veel draden en draadspanners aan de palen. Deze moeten worden verwijderdRond het middaguur komen Anna en Mary. Ze zijn eerst langsgweest bij de kleuterschool van Diana, de zus van Mary. Op de tuin wordt na enig overleg besloten om de tomaten te gaan oogsten. Mary en Anna gaan tomaten oogsten, want dat is volgens Mary noodzakelijk. Ze oogsten tweeënhalve krat tomaten en dan is nog niet alles eraf. Tom heeft grote moeite, zo blijkt, om op tijd te oogsten en een markt te vinden. Daar valt en staat toch het functioneren van zijn tuin mee. Maar ja, Tom is nog niet terug van zijn bezoek aan Lunga Lunga. Dat gaan we dus morgen bespreken.Rond 15.15 uur naar huis. Mary afgezet. In Ukunda bij de smid geweest voor het bestellen van de hoedjes voor de palen. Met de uiterst vriendelijke eigenaar een afspraak gemaakt: 700 shilling voor ieder hoedje (12 x 12 cm, met een opbouw). Anna heeft nog even wat groentes gehaald om daarmee een heerlijk diner samen te stellen. Lekker gegeten met sukuma erin en daarna kaartje leggen, oei 2-1. Slapen doen we als een os, heerlijk.

Vrijdag 27 september

Ontbijt en om 8.30 uur vertrekken we naar Mwangwei. Anna gaat niet naar Manda maar komt mij helpen op de tuin en om samen het gesprek met Tom te voeren.

Maar Tom heeft geen tijd want er is een koper voor de tomaten. Zaken gaan voor het meisje. Dus ga ik verder met het schoonmaken en Anna start met het oogsten van de tomaten. Tom vertrekt met een krat vol tomaten achterop zijn kroegfiets naar de koper en na half uur is hij weer terug. Tom vertelt dat de koper meer wil, m.a.w. alle tomaten moeten worden geoogst en schoongemaakt. Werk aan de winkel. Anna bespreekt met Tom dat zowel Jaivan als Robert nu met het oogsten moeten meehelpen, want dat is prioriteit nr 1, schoonmaken van de plot kan de volgende dag ook. En zo is iedereen aan het werk. Alleen de chauffeur niet, deze ligt weer te pitten. Volgens Anna moet hij zowat zijn doorgelegen hahaha, het irriteert haar. Tom is blij dat hij zijn tomaten kan verkopen, daar zijn ze de middag wel mee bezig.

Wij vertrekken rond het middaguur na het wekken van de chauffeur. Kopen sinaasappels en bananen. Gaan nog langs de plaatselijk Gamma of zij draadspanners hebben, helaas ze zijn niet bekend met deze materie. Dan moet ik Jan vragen deze uit

Nederland mee te nemen. Lekker gegeten, kaartje 2-2 en morgen is het zaterdag. Weekend!

Zaterdag 28 september

Lekker ontbijt, maar geen krant. Kenyan Power en de generator weigeren stroom te leveren. Dus niet even lekker de krant lezen om mijn Ipad. Geduld is een schone zaak en na twee uur doet alles het weer.

We gaan naar het strand om onze vrienden van de sleutelhangers te ontmoeten en de vele anderen die vinden dat wij papa en mama Kenia zijn of your my friend etc. In ieder geval veel enthousiasme. Anna regelt de zaken met de beach boys en de massage helemaal goed. Een van de masseuses, Paulien, een jonge vrouw met drie kinderen, is overleden aan malaria. Zo’n bericht doet je weer beseffen hoe goed wij het hebben en dat wij veel vanzelf sprekend vinden. Het is maar waar je wieg heeft gestaan. Na de strandwandeling koffie drinken en relaxen.

Zondag 29 september

Strandwandeling gemaakt. Eerst naar Congoriver en vandaar over het strand naar huis. Sport kijken, puzzelen, zwemmen, om 11.00 uur een heerlijke massage en zwemmen in de Indische Oceaan.

Maandag 30 september/Dinsdag 1 oktober

Ontbijtje, whatsapps en de krant en dan haalt Mozes, our sunshine, ons weer op, want James had nog een meeting met T4T. Eerst Cees afgezet in Mwangwei en daarna door naar Manda. Een aantal zaken met Mary doorgesproken voornamelijk betreffende het strategisch plan voor de school. Zij heeft een plan klaar en komende donderdag komt er iemand om het door te nemen. We wachten af.

Daarna met Mozes naar Mwangwei. Tom heeft kopers voor de tomaten dus alle tomaten geoogst en daarna het veld geruimd zodat alle tomatenplanten opgeruimd kunnen worden. Het is aardig warm. Cees en ik gaan af en toe de leeftijd voelen hahahaha.

Tom heeft twee mannen ingehuurd voor het maken van de gaten en het plaatsen van de palen voor de derde blackshed. Voor het geld hoef je het niet te laten. 30 Ksh per gat en het sjouwen van 24 palen 25 Ksh per paal. Daar waag je je rug niet aan. Het sjouwen van betonnen palen is geen sinecure.

Vandaag ben ik (Cees) begonnen met de verdere ontmanteling van de eerste black shade. Draden, draadspanners en draadklemmen verwijderen. Helaas heeft de roest stevig toegeslagen. Maar met enige rust en toewijding is nog veel materiaal te gebruiken. Ondertussen ook alvast het grootste onkruid verwijderd. Dat gaat nu redelijk gemakkelijk, want de grond is lekker vochtig en dan trek je het onkruid er met wortel en al uit. We gaan dit verzamelen en vervolgens steken we dit in de fik.

Als ‘tussendoortje’ heb ik twee rijen paprika’s schoongemaakt. Deze zal ik de komende week gaan bijhouden.Op de terugweg bij de plaatselijke hardware Gamma gevraagd of zij draadspanners hebben? Eerst het welkom, he boss it is a long time ago en dat alles met een big smile. De draadspanners kent hij niet, maar de baas zou het navragen. Morgen-

ochtend weet hij het. Daarna de paalhoedjes besteld en voor het eten naar Naivas (plaatselijke Appie happie). Anna lekker zwemmen, koken en een kaartje leggen. Het gaat niet goed, want ik sta met 4-2 achter. Anna wordt steeds scherper ondanks het feit dat ik pie…..kaarten kreeg.

Woensdag 1 oktober

Het plenst van de lucht. We hebben gisteravond al besloten niet naar Manda te gaan, maar naar Marie in Kwale. We worden rond koffietijd verwacht. James rijdt ons weer, heerlijk. James leest de krant en weet het nieuws, dat geeft gespreksstof.

Zoals altijd een hartelijk ontvangst en heerlijk even bijgepraat over haar vader en hoe de zaken gaan bij Kenya4. Marie sluit de overeenkomst van Europese subsidies over drie maanden af. Dat is goed, want de financiële verplichtingen zijn enorm groot en geven een behoorlijke druk. Nu kan zij zelf weer bepalen hoe ze de school gaat runnen en clinics etc. Marie geeft ons nog een tip over het planten van limoengras langs de randen van de plot. Deze beschermen de planten tegen insectenvreet, ma-

lariamuggen en ruikt ook nog heerlijk fris. Ze geeft ons een bundeltje mee.

Rond 13.00 uur zijn we weggegaan en hebben nog een aantal boodschappen gedaan o.a. naar de Gamma, antwoord over de draadspanners blijft hangen, dus besluiten we om deze via de groep mee te nemen uit Nederland. Wel een kruiwagen gekocht, de andere twee zijn net als de vroegere Franse auto’s ze roesten onder je kont weg, er blijft niets van over.

Morgenochtend nemen we de kruiwagen mee, dat gaat nu met de ‘luxe’ auto van James niet lukken. Nog even naar Agrovet, ook weer een hartelijke welkom, daar koop ik spinazie zaad.

Op naar huis, het wordt eindelijk wat droger. Anna heeft om 17.00uur een afspraak met de beachboys voor de eerste aflevering van de sleutelhangers.

Lekker spaghetti gemaakt, heerlijk en wat lezen.

Vanavond Champions Leaque Valencia -Ajax, er wordt mij gegarandeerd dat ik het kan zien. Altijd spannend, we wachten af: geen Ajax.

Donderdag 3 oktober

Na het ontbijt op weg naar Mwangwei en Manda. Eerst de kruiwagen ophalen, deze past precies in de auto, halve bank teruggeslagen en hoppa, het lukt. Nog een bundel limoengras gekocht. Cees wordt in Mwangwei afgezet en James brengt mij naar Manda. Bij Mary verloopt alles goed. Studen-

ten zijn bezig met onderhoud en wij proberen een beamer uit die ik heb meegenomen, maar het wil niet lukken om deze scherp te stellen. Ik neem hem weer mee terug en dan kan Cees het proberen in het hotel. Rond twaalf uur gaat een student met Anna mee naar Mwangwei. Mary wil niet dat Anna alleen reist met de matatu dus wordt zij geëscor-

teerd door een student. Eenmaal in Mwamgwei aangekomen gaat Anna eerst naar Bibi, de oma van Mary, om haar te condoleren met het verlies van haar oudste kleindochter. Bibi waardeert dat zeer, Anna en zij verstaan elkaar niet maar alles gaat via het hart en dat schept een band. Jeannet ligt op het eigen erf begraven net als de andere familieleden.

Ik ben de dag begonnen met Tom een gesprek over de financiën. De boeken zien er goed uit. Tom de opdracht gegeven om de inhoud van de boeken over te zetten in een excel-bestand. Tom gaat daarvoor de laatste dag van de maand naar Manda om dit onder begeleiding van Mary uit te voeren.

Belangrijk onderwerp van het gesprek met Tom is dat hij moet weten wat hij kan verdienen. Als voorbeeld hebben we de paprika’s genomen. Er staan 2000 planten, iedere plant levert gemiddeld 10 paprika’s. De paprika’s worden per kilo verkocht. In een kilo gaan gemiddeld 15 paprika’s. Tom gaat nu een berekening maken over de opbrengst. Vervolgens na afloop van de oogst evalueren: heb ik het doel bereikt? Zo nee, wat is er niet goed gegaan en wat kan ik daaraan verbeteren. Dit moet Tom voor ieder product op de tuin uitvoeren.

Afsluitend met Tom afgesproken dat plot 1 en 2 helemaal schoongemaakt zullen gaan worden.

Vervolgens een gesprek over de nieuwe nursery. Deze heeft Tom al in zijn geheel betaald, maar het werk is nog af. Tom heeft er vertrouwen in dat dit spoedig door de fundi afgemaakt gaat worden. Mijn vertrouwen heeft echter in de afgelopen jaren in Kenia toch wel wat geleden. Dus Tom gezegd dat hij vanaf nu pas het volledige bedrag betaald als het werk daadwerkelijk af is.

Daarna gaat Anna naar de shamba en werkt samen met James aan de tomaten. Ik ben voornamelijk bezig met het losmaken van de spandraden en de draadspanners. Verder wordt de plot schoongemaakt. De eerste potjes met tomaten planten

staan in de nieuwe nursery, lekker droog, een mooi gezicht. Het is bloedheet en er worden wat liters zweet afgevoerd. Rond vijven thuis en dan lekker douchen even relaxen en samen met James dineren.

Vrijdag 4 oktober

De dag begint met regen. Het stort werkelijk. We zijn na een lekker ontbijt op stap gegaan. Eerst even naar de smid om de hoedjes op te halen. Zien er prima uit. Knap in de verf, maar toch … (kom ik later op terug, want we zitten in Kenia!). Bij Agrovet even een middel tegen minor gehaald. James brengt Anna naar Manda. Toch mooi om te zien hoe James veilig de auto op de weg houdt op deze baggerwegen. Het is echt rally rijden.

In Mwangwei komt de regen met bakken uit de lucht vallen. Van de verdere demontage komt weinig terecht. James en Tom gaan mango’s planten. Deze planten heeft James vanmorgen bij Agrovet meegenomen. Mijn eerste klusje van de dag is om even te contro-

leren of de hoedjes wel op het juiste formaat gemaakt zijn. Je raadt het al! Nee dus. Je maakt met de eigenaar van de smederij de afspraak om de hoedjes te maken met een binnenmaat van 12 cm, maar helaas heeft men gekozen voor een binnenmaat van iets meer dan 10 cm. Dus vanmiddag weer terug met de hoedjes (zucht).

Ik ga ondertussen aan het werk in de nursery. Heerlijk ruim en … droog. De tomaten staan er toch nog wel wat zielig bij. Erg klein, maar ja. Een aantal planten is overleden, dus eruit. Ik heb de grotere planten eruit gevist en in kratjes gezet.

De mannen hebben de palen de die nog over waren geplaats en zijn nu bezig om de palen die elders op de plot staan en geen functie meer hebben te verplaatsen. Een hele klus, want de meeste palen zijn met een betonnen voet eerder vastgezet. De rest van de be-

nodigde palen halen we uit de eerste black shade. We nemen de palen die niet netjes in een lijn met de andere staan. Later vullen we dit weer op.

Om 13.00 uur geven we het op. Ondertussen is er ruim 50mm water gevallen, de tuin begint redelijk blank te staan. We halen Anna op om vervolgens in Ukunda (daar is het ondertussen weer droog) de eigenaar van de smederij op te zoeken. Zijn eerste blik is veelzeggend: toch volgens afspraak gemaakt? Ik heb hem vorige week een voorbeeld gegeven van een eerder hoedje. Vervolgens de nieuwe maten en uiteraard een nieuwe prijs, want de hoedjes zijn groter, dus meer materiaal. Uitkomst na enig overleg: over twee dagen zijn er nieuwe. Zonde van zijn tijd en het verdiende het geld. Na Naivas boodschappen, naar Morning Star.

Zaterdag 5 oktober

Ontbijt en we gaan op weg voor een bezoek aan Mary. We willen graag haar kinderen en man ontmoeten. We weten dat Mary het erg waardeert als we hier de tijd voor nemen. Tijdens de reis naar Mary plenst het. Na een gezellig koffie uurtje met de kinderen en haar man (die hebben we niet eerder ontmoet) gaan we toch op weg naar de tuin om te zien hoe het ervoor staat. Joey (James moest naar het vliegveld) durft het niet aan om over de brug te gaan want het is een modderpoel. We vinden het een verstandig besluit en stappen uit om verder te lopen. Dat op zich is al een kunst. Op de tuin valt het met bakken uit de lucht. Je ziet de teleurstelling op het gezicht van Tom want het water is ondanks de ditches (slootjes) niet af te voeren. Erg frustrerend voor ons allemaal. Mr Mark komt nog langs om wat zaken rond de nursery door te nemen. Het water stroomt zelfs de nursery in. Rond 13.00 uur besluiten we terug te gaan, wadend door het water, geen weg meer te zien zoveel water als er dan kan vallen. Hoe moet dat nu verder als de groep komt?????

Zondag 6 oktober

Gelukkig de zon schijnt. Wordt een dagje strandwandeling, zwemmen en een massage door de ladies on the beach.

Tom stuurt ons wat foto’s door van de tuin, mijn god wat een zwembad. Planten zullen het niet redden want het water kan niet meteen weg. Daarbij komt dat als de zon

schijnt 30 graden dat het water erg warm wordt rond de plant, of dat nu bevorderlijk is, is nog maar de vraag.

Maandag 7 oktober

Na het ontbijt besluiten we opnieuw dat we in Morning Star blijven. Gelukkig schijnt de zon maar op het land kunnen we nog niet aan de gang, dan is het zonde van het transfergeld. Dus we gaan met de tuk-tuk naar de main road van Ukunda. Daar aan de wandel. Eerst naar Agrovet. We kopen een 500 Tylka’s tomatenzaadjes. Daarna wandelen we naar de smederij om even kijken hoe het met de hoedjes staat. Er wordt aan gewerkt. Op de markt de laatste groenten kopen en dan naar Naivas.

Ook bij Davis & Shirtliff geïnformeerd naar de kosten van zonnepanelen: ±€5000. Alsof je een emmertje leeggooit. We hebben namelijk op de tuin nog steeds geen elektriciteit en dus moeten we diesel gebruiken voor het aggregaat en kan Tom in de avond geen tv kijken of een knap boek lezen.

Dinsdag 8 oktober

Lichtbewolkt vandaag dus op pad. Mary stuurt een berichtje dat mr Gachuru haar graag wil spreken dus gaat zij naar Kwale. Anna gaat niet naar Manda maar mee naar de tuin. Onderweg langs Agrovet, pili zaad en de hoedjes die klaar zijn neem ik alvast mee. De weg is weer berijdbaar dus dat scheelt.

Samen naar de tuin. Er staat erg veel water op de tuin, maar de schade lijkt nog mee te vallen. We gaan verder met het opruimen van de eerste black shade. Er is ook aan de nieuwe nursery gewerkt. De achterkant is dichtgemaakt, zodat het water niet naar binnen kan stromen. Robert is druk met het uitplanten van de uien. De laatste tomaten worden geoogst. Mark komt langs om te kijken hoe het huis van Tom kunnen opknappen.

Verder hebben we samen gewerkt in de tuin.

James plant zijn orange zaailingen die heeft hij gekocht in de gevangenis, daar verkopen de gevangenen zelf gekweekte planten. Bijverdienste!!!!!

Woensdag 9 oktober

Vannacht aardig wat regenbuien maar nu is het droog. Cees is om 7.00u samen met James vertrokken naar Moi Airport om de groep op te halen. Echter om 8.30 uur komt er een appje van Kees dat het vliegtuig op Schiphol meer dan een uur vertra-

ging had dus missen ze de vlucht van 8.00 uur naar Mombasa dat wordt de vlucht van 10.00uur. Ze komen dus later aan. Uiteindelijk arriveren ze, verreist en wel om 12.30 uur in Morning Star. Na een hartelijke begroeting worden de kamers ingedeeld en gaat de groep de welverdiende rust pakken. Om 17.00 u zien we elkaar voor een borrel en diner. Na een heerlijk diner en alles doorgesproken te hebben gaan we vroeg naar bed. Er is wel wat slaap in te halen. Good lala en tot morgen

Donderdag 10 oktober

Na ons ontbijt om 08.30 uur eerst naar Manda.

Onderweg eerst even langs bij de smederij op de hoedjes op te halen. Helaas nog niet klaar, maar …. morgen is alles af. De gemaakte hoedjes zien er wel goed uit. Bij Agrovet nog even paprika-zaad gekocht voor Tom.

Op de tuin blijken de hoedjes niet te passen

Kennismaken met Mary, koffie drinken en vervolgens de ‘grand tour’ over de compound van de school. Er zijn vandaag geen leerlingen, want het is een nationale feestdag.

Rond 13.00 uur gaan we naar Mwangwei. Begroeting van Tom. Het water is gezakt, maar toch nog steeds in grote hoeveelheid aanwezig. William laat aan Tom ziet dat de paprika’s het toch nog redelijk doen. De helft kan de regen overle-

ven, zo lijkt het.

Karin, Clazien, Anna en Kees zijn in de nursery druk met het verpotten van de tomaten, het zaaien van tomaten en paprika’s. Jan stort zich op het afbreken van de oude nursery. William is druk met het inventariseren van de tuin, samen met Tom. James plant zijn orange seedlings.

Terug naar Morning Star voor een gezellige borrel en diner.

Vrijdag 11 oktober

Ontbijten en om 08.30 uur op weg met James. De dames gaan naar Manda. Ze hebben daar een druk programma.

Bij de smederij de hoedjes opgehaald.

Op de tuin is Kees druk met het zaaien. William zorgt voor een eenvoudige, doch strakke indeling van de nursery. De trays worden simpelweg op lege potjes geplaatst. Er is begonnen met het schoonmaken van de plot rondom de nursery.

Robert gaat samen met William aan de slag met de uien. Jan, Cees en James gaan zich bezighouden met het klaarmaken van de hoedjes voor de palen van de nieuwe black shade.

De dames gaan naar de school en starten met de lessen self-awareness. In drie groepen worden de eerste twee modules behandeld. Het niveau verschil tussen de leerlingen is groot en je merkt dat zij het erg moeilijk vinden om na te denken over hun eigen leven, laat staan zelfreflectie. Ook de concentratie is na een uur echt op. Het Keniaanse onderwijs systeem is gebaseerd op reproductie, niet zelf nadenken maar stampen en nog eens stampen. Je merkt dat overal. Kinderen leren niet zichzelf te ontwikkelen, er wordt voor hen gedacht. Maar het is goed dat er een eerste aanzet is gegeven en Karin, Clazien en Anna gaan na het weekend hiermee door.

Rond 14.00 uur begint het weer flink te regenen. We halen de dames op bij de kleuterschool en gaan terug naar Ukunda.

Zaterdag 12 oktober

We blijven vandaag thuis. Dus zwemmen, massage, boodschappen doen en we sluiten de dag af met een borrel en diner.In de middag begint het te regenen, en dat gaat maar door. Er valt een bak water. Van Tom vernemen we dat er in Mwangwei 20 mm water is gevallen. Lijkt mee te vallen, maar er is al zoveel gevallen.

William heeft met behulp van internet een programma opgezet voor de voeding van de verschillende gewassen en ook naar de bedrijfsstructuur geke-

ken: wat zijn de toekomstmogelijkheden van CRC? William stelt duidelijk dat er twee grote problemen zijn, die het tuinieren in Mwangwei in de weg kunnen staan. Als eerste de marktwerking. Is Tom in staat om zijn producten voor een goede prijs op de markt te kunnen verkopen? Kent Tom de markt? Het tweede probleem is het watermanagement op de plot. Op dit moment hebben we te maken met overvloedige regenval. Dit is in principe niet structureel, maar het vraagt van Tom een zeer goede planning van de werkzaamheden op de tuin.

Zondag 13 oktober

Om 10.15 uur gaan Jan, William, Anna, Kees, Karin en Clazien naar de kerk. Bidden voor beter weer. Ondertussen vallen er weer een aantal stevige buien.

Bericht van Tom. De hele boel is verregend. Triest dat het Tom weer treft. Ik blijf thuis en moet de boel toch een plaatsje geven. In de middag wordt het droog en gaan sommige van ons nog richting strand om wat cadeautjes te scoren en anderen blijven wat lezen. Na de borrel zijn we weer wat optimistischer gestemd. Opnieuw morgen de schouders eronder, hoewel ik mijn hart vasthoud hoe het er op de tuin uit zal zien.

Maandag 14 oktober

Tijdens het ontbijt zegt Jan dat hij niet meegaat naar de tuin omdat hij daar onder deze omstandigheden niet kan werken. Uit solidariteit blijft Kees bij hem. Maar de zon schijnt en de anderen gaan op pad. Eerst worden de hoedjes opgehaald. Na het tellen blijken er toch nog zes tekort te zijn, die komen, jawel, morgen weer. James zet mij en William af voor de brug (we kunnen deze met de auto niet oversteken). Laarzen aan en gaan met die banaan.

Op de tuin aangekomen zien we tot onze grote ge-

noegdoening dat Tom alle planten op het droge heeft staan. De tuin ziet eruit als een verzopen kat, maar de planten in de nursery zijn voorlopig gered.

Samen met William beginnen we met het trekken van draden van de nieuwe black shade. Het is net een waterballet, de plot staat in zijn geheel onder water.

De dames gaan naar Manda voor de tweede les self-awareness. Deze les verloopt goed. Het is een kring gesprek. Het blijft moeilijk voor de leerlingen maar zet ze wel tot denken en dat is toch de eerste aanzet. De dames leggen een kort beleefd-

heids bezoekje af bij de primary school. Na een telefoontje met Cees rijdt James de dames naar Mwangwei. Echter dan komt er weer een behoorlijke regenbui en besluiten we om gezamenlijk de lunch bij Bibi (de oma van mary) te gebruiken. We staan stil bij het graf van Jeanet . Het is goed te zien dat dit eerbetoon Bibi ontroert en na de lunch keren we terug naar Morning Star. Onderweg stoppen we bij Kidscare om wat baby spulletjes af te le-

veren. Deze kleertjes worden door de dienstdoende afde-

ling verdeeld over de kinderen. Kees en Jan hebben zich goed vermaakt en zijn heerlijk uitgerust, dat is niet verkeerd.Een gezellige borrel en diner maken de dag weer compleet.

Dinsdag 15 oktober

Tijdens het ontbijt worden de taken besproken. Eerst naar Agrovet voor het ophalen van NPK en DAP. Op de tuin gaan we beginnen met de herinde-

ling van de nursery. Alle plantjes worden op planken gezet, zo’n 15 cm boven het water. Daarnaast is Kees samen met Tom druk met het verpotten van de tomaten, het zaaien van pili pili’s (paprika’s). Jan en Cees zijn druk bezig met allerlei werkzaamheden voor de nieuwe black shade.

Clazien, William, Karin en Anna gaan naar de school van Diana. Er worden allerlei spelletjes met de kleuters gedaan van ballonnen lopen tot het vouwen van een kat en hond met vouwblaadjes. Ook hier verbazen wij ons dat de kleuters nauwe-

lijks deze handigheden beheersen. Spelen om te ontwikkelen wordt hier nauwelijks toegepast. William gaat na een uurtje richting tuin en de dames komen lopend naar de tuin. William gaat samen met Jan verder met de black shade. Karin gaat met de nieuwe bezem het koffiehuis te lijf. Na een uur ziet dit er, zeker voor Keniaanse begrippen, spic en span uit. Alles keurig georganiseerd. Clazien, Anna, en later ook Karin, gaan verder met de bewerking van de planten. Na de lunch wordt het cadeau van “Groei en Bloei’ uitge-

pakt. Aan het einde van deze dag kunnen we grote genoegdoening terugkijken op de werkzaamheden van deze dag. De tomaten en andere zaailingen staan er schitterend bij.

Woensdag 16 oktober

Het laatste ontbijtje want vannacht om 01.00 uur komt James ons ophalen voor de vlucht terug naar Nederland, maar eerst nog even met zijn allen naar Manda om Mary en haar team gedag te zeggen en dan tot twaalf uur naar de tuin. Mary heeft de koffie klaar en zoals altijd is het afscheid nemen moeilijk.Op de tuin de laatste puntjes op de ‘i’ gezet. Jan en William hebben een groot deel van de draden voor de nieuwe black shade getrokken. Tom gaat deze afmaken in de komende weken. We hebben niet genoeg materiaal. Het aantal geleverde hoedjes is 36, terwijl ik er 40 heb besteld. Na telefonisch contact met de eigenaar van de smederij komen er straks nog 12 bij. De black shade is groter gemaakt dan gepland, maar ja, als dit het grootste probleem is, dan valt dit nog mee. We hebben ook nog draadklemmen nodig, maar die kun je hier niet krijgen. Dat wordt dus iets voor de volgende reis.Het verpotten en zaaien van de planten in de nursery is klaar. Er staan ±1500 tomatenplanten in potjes en nog eens 500 zijn er gezaaid. Ook hebben (vooral Kees) we 3000 pili’s gezaaid. Als alles nu eens mee zit, dan heeft Tom zijn tuin mooi vol

staan: 2000 tomaten, 3000 pili’s en nog eens 7500 watermeloenen. Dit vult hij aan met sukuma, miticha, okra en uien. We nemen afscheid van Tom en zijn crew. Tom ziet er blij en optimistisch uit.

Donderdag 17 oktober

00.30 uur: opstaan; 01.00 uur: op weg naar de ferry. Duurt ruim een uur voordat we oversteken. Door een kletsnat Mombasa rijden we dan over een reeks van hobbelpaden naar het vliegveld. Hoe James de weg weet te houden is soms een raadsel. Diepe kuilen maken het rijden bijna onmogelijk, maar James houdt zijn roer recht. Klasse!

De vlucht verloopt verder prima. Op tijd geland op Schiphol, afscheid genomen en dan naar huis.Thuis krijg ik een telefoontje van Tom. Het heeft de hele nacht en ochtend geregend (zeg maar gehoosd) in Mwangwei. Het water staat nu zelf in zijn huis. Het zal toch niet! En hoe staat het dan met de planten in de nursery? Het gesprek duurt kort, want de verbinding valt weg en ik krijg Tom niet weer te pakken. Heb hem een app gestuurd dat ik morgen het weer zal proberen.

Vrijdag 18 oktober

Tom heeft gereageerd! De planten staan er goed bij. Wat een geruststelling. Hij klinkt opgewekt en bedankt ons voor de vele werkzaamheden die wij samen met hem op de plot hebben uitgevoerd.

Vrijdag 25 oktober

De tomaten in de nursery. Het groeit fantastisch, maar ..... op de tuin regent het nog steeds regelmatig. Tom gaat patio-blokken en planken kopen zodat hij een ‘tweede’ vloer in de nursery kan

maken. Dit omdat de vloer in de nursery nog steeds onder water staat. Met deze blokken en planken kan hij het te gebruiken vloeroppervlak uitbreiden. De tomaten moeten echt uit elkaar gezet worden.In de tuin planten is nog geen optie, helaas.

Karin, William, Kees, Jan en Clazien (willekeurige volgorde), onze hartelijke dank voor jullie tomeloze inzet tijdens dit weer fantastische verblijf in Kenia. Een verblijf dat helaas ook gekenmerkt is door de vele regen, maar mede daardoor hebben we de andere kant van de medaille uitvoerig gezien. Het klimaat is niet maakbaar. En dit geldt zeker voor de mensen in landen als Kenia.

Anna en Cees,

Stichting Manda